Płatność gotówką a koszty podatkowe to temat, który od 1 stycznia 2027 r. nabiera nowego znaczenia dla każdego właściciela jednoosobowej działalności gospodarczej. Ustawa z dnia 18 września 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 1371) zmienia zasady zaliczania wydatków do kosztów uzyskania przychodów i upraszcza obowiązki raportowania cen transferowych dla mikro- i małych przedsiębiorców. Przeczytaj, co konkretnie się zmienia i jak się do tego przygotować.
Kogo dotyczy ta zmiana?
Nowe przepisy dotyczą wszystkich podatników prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą rozliczających się na podstawie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (PIT). Dotyczy to więc bezpośrednio właścicieli jednoosobowych działalności gospodarczych – niezależnie od wybranej formy opodatkowania (skala podatkowa, podatek liniowy, ryczałt od przychodów ewidencjonowanych w zakresie, w jakim stosują przepisy o kosztach).
Zmiany w zakresie cen transferowych dotyczą dodatkowo tych przedsiębiorców, którzy zawierają transakcje kontrolowane z podmiotami powiązanymi i mają obowiązek składania informacji o cenach transferowych (TPR).
Od kiedy obowiązują nowe przepisy?
Ustawa weszła w życie 5 listopada 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 1371), jednak kluczowe zmiany dotyczące kosztów uzyskania przychodów i płatności gotówkowych wchodzą w życie 1 stycznia 2027 r.
Ważna zasada przejściowa: do płatności wynikających z faktur wystawionych przed 1 stycznia 2027 r. stosuje się przepisy w brzmieniu dotychczasowym. Nowe reguły obejmują więc faktury wystawione od 1 stycznia 2027 r.
Zmiany dotyczące cen transferowych (uproszczenia dla mikro- i małych przedsiębiorców) stosuje się do informacji TPR składanych za rok podatkowy rozpoczynający się po 31 grudnia 2025 r.
Co się zmienia w kosztach uzyskania przychodów?
Zakaz zaliczania do kosztów płatności gotówkowych
Znowelizowany art. 22p ustawy PIT wprowadza jednoznaczną zasadę:
Podatnicy prowadzący pozarolniczą działalność gospodarczą nie zaliczają do kosztów uzyskania przychodów kosztu w tej części, w jakiej płatność dotycząca transakcji określonej w art. 19 ustawy Prawo przedsiębiorców została dokonana bez pośrednictwa rachunku płatniczego.
Przypomnijmy: art. 19 Prawa przedsiębiorców nakłada obowiązek dokonywania płatności za pośrednictwem rachunku płatniczego, gdy stroną transakcji jest inny przedsiębiorca, a jednorazowa wartość transakcji przekracza 8 000 zł (bez względu na liczbę wynikających z niej płatności).
Co to oznacza w praktyce?
Jeśli jako właściciel JDG zapłacisz gotówką za towar lub usługę, a wartość transakcji przekracza ustawowy próg, cała kwota zapłacona gotówką wypadnie z kosztów – w miesiącu, w którym dokonano tej płatności.
Jednocześnie ustawa uchyla dotychczasowy ust. 4 art. 22p, który przewidywał możliwość „powrotu" kosztu po uregulowaniu płatności przelewem. Po 1 stycznia 2027 r. takiej korekty już nie będzie.
Przykład liczbowy dla JDG – obliczenia krok po kroku
Założenia:
- Właściciel JDG (podatek liniowy 19%) kupuje towar od dostawcy będącego przedsiębiorcą.
- Wartość faktury: 12 000 zł netto (transakcja przekracza próg 8 000 zł).
- Faktura wystawiona: 15 lutego 2027 r.
- Płatność: gotówka, 15 lutego 2027 r.
Krok 1 – Czy transakcja podlega przepisom art. 19 Prawa przedsiębiorców? Tak – obie strony to przedsiębiorcy, wartość transakcji (12 000 zł) przekracza 8 000 zł.
Krok 2 – Jaka część płatności została dokonana bez rachunku płatniczego? Cała kwota: 12 000 zł – zapłacona gotówką.
Krok 3 – Ile wypadnie z kosztów? 12 000 zł × 100% = 12 000 zł nie może być kosztem uzyskania przychodu.
Krok 4 – Skutek podatkowy: Przy podatku liniowym 19%: 12 000 zł × 19% = 2 280 zł wyższego podatku w porównaniu z sytuacją, gdyby płatność trafiła na rachunek bankowy.
Wniosek: Zapłata gotówką za fakturę powyżej 8 000 zł wystawioną od 1 stycznia 2027 r. kosztuje przedsiębiorcę realnie ponad 2 000 zł więcej podatku. Warto zadbać o płatności przelewem.
Uproszczenia dla mikro- i małych przedsiębiorców w cenach transferowych
Ustawa wprowadza również korzystne zmiany dla przedsiębiorców składających informację o cenach transferowych (TPR). Mikroprzedsiębiorcy i mali przedsiębiorcy (w rozumieniu art. 7 ust. 1 pkt 1 i 2 Prawa przedsiębiorców), którzy spełniali te warunki w ostatnim roku podatkowym, nie muszą zamieszczać w TPR ogólnych informacji finansowych podmiotu.
To istotne uproszczenie dla JDG, które prowadzą transakcje z podmiotami powiązanymi (np. spółkami, w których mają udziały) i dotychczas musiały wypełniać rozbudowane formularze TPR.
Dodatkowo pełnomocnictwo do podpisywania deklaracji elektronicznych (UPL-1) obejmuje teraz również upoważnienie do podpisywania informacji o cenach transferowych – nie trzeba składać osobnego pełnomocnictwa.
Praktyczne wskazówki dla właściciela JDG
- Przejrzyj swoje metody płatności – sprawdź, czy w firmie zdarzają się płatności gotówkowe za faktury od innych przedsiębiorców.
- Ustal progi transakcji – jeśli jednorazowa wartość transakcji z danym kontrahentem przekracza 8 000 zł, od 1 stycznia 2027 r. płać wyłącznie przelewem.
- Faktury wystawione przed 2027 r. – do płatności z nich wynikających stosuje się stare przepisy, więc masz czas na uregulowanie zaległości.
- Sprawdź status mikro/małego przedsiębiorcy – jeśli składasz TPR, zweryfikuj, czy kwalifikujesz się do uproszczonego formularza.
Masz wątpliwości, jak nowe przepisy wpłyną na Twoją firmę? Skontaktuj się z nami – pomożemy ocenić ryzyko i dostosować procesy płatnicze.
Podstawa prawna
Ustawa z dnia 18 września 2026 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz.U. 2026 poz. 1371).
Podstawa prawna
Wchodzi w życie:
Stan prawny na 24 października 2026. Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady podatkowej. Szkic przygotowany z pomocą AI, treść sprawdzona przez księgową biura.
Najczęstsze pytania
Od kiedy nie można zaliczać do kosztów płatności gotówkowych powyżej limitu?
Nowe brzmienie art. 22p ustawy PIT wchodzi w życie 1 stycznia 2027 r. Dotyczy płatności wynikających z faktur wystawionych od tej daty. Do faktur wystawionych przed 1 stycznia 2027 r. stosuje się przepisy dotychczasowe.
Jaki jest limit transakcji, powyżej którego trzeba płacić przelewem?
Zgodnie z art. 19 ustawy Prawo przedsiębiorców obowiązek płatności przez rachunek płatniczy dotyczy transakcji, których jednorazowa wartość przekracza 8 000 zł, gdy obie strony są przedsiębiorcami.
Co się stanie, jeśli zapłacę gotówką fakturę powyżej 8 000 zł po 1 stycznia 2027 r.?
Cała część płatności dokonanej bez rachunku płatniczego nie będzie mogła być zaliczona do kosztów uzyskania przychodów – w miesiącu, w którym dokonano tej płatności. Ustawa nie przewiduje już możliwości późniejszej korekty kosztu.
Czy jako mikroprzedsiębiorca muszę wypełniać pełny formularz TPR?
Nie. Mikroprzedsiębiorcy i mali przedsiębiorcy (według definicji z Prawa przedsiębiorców), którzy spełniali te warunki w ostatnim roku podatkowym, są zwolnieni z obowiązku zamieszczania w informacji o cenach transferowych ogólnych informacji finansowych podmiotu. Uproszczenie to dotyczy informacji TPR składanych za rok podatkowy rozpoczynający się po 31 grudnia 2025 r.
Czy muszę składać osobne pełnomocnictwo do podpisywania TPR?
Nie. Od wejścia w życie nowych przepisów pełnomocnictwo UPL-1 (do podpisywania deklaracji elektronicznych) obejmuje również upoważnienie do podpisywania informacji o cenach transferowych.